Dariusz Zdziech

 

O ile Kitritimati, wyspa odkryta dla Europejczyków przez Brytyjczyka – Jamesa Cooka w Boże Narodzenie 1777 r., do XX wieku nie była na stałe zamieszkana, to zdarzały się na niej ślady tymczasowego osadnictwa. Pierwsze znaleziska świadczą, iż atol ten służył Polinezyjczykom płynącym z obszaru dzisiejszej Polinezji Francuskiej w kierunku Hawajów, jako przystań, gdzie mogli wypocząć, naprawić łodzie oraz zdobyć świeże pożywienie. W XIX w., do wyspy zaczęły przybijać europejskie, amerykańskie ale również azjatyckie okręty. Dopiero ok. roku 1882 rozpoczęło się zasiedlanie wyspy na dłuższy czas, związane z próbami komercyjnego jej wykorzystania jako miejsca produkcji kopry. W tym czasie sprowadzano na wyspę robotników z Polinezji. Pierwsze próby przekształcenia wyspy w wielką kokosową plantację zakończyły się fiaskiem. Kolejne próby podejmowane przez Brytyjczyków na początku XX w., przyniosły podobny efekt.

Okres pomiędzy pierwszą a drugą wojną światową na wyspie związany jest z ojcem Emmanuelem Rougier. Francuz wydzierżawił wyspę od Brytyjczyków za pokaźną sumę, widząc w niej wspaniałe miejsce pod produkcję kopry. W tym czasie zasadził tysiące orzechów kokosowych, a na wyspie, oprócz typowo brytyjsko brzmiących nazw takich jak Londyn czy Wyspa Cooka, pojawiły się takie miejscowości jak Paris, oraz Poland. Ta ostatnia nazwa szczególnie intryguje. W dotychczasowej literaturze można znaleźć informacje na temat Stanisława Pełczyńskiego, który pomógł naprawić sieć irygacyjną na wyspie, za co wdzięczni mieszkańcy nadali jednej z wiosek nazwę Poland. Ostatnimi czasy, pojawiła się nowa teoria o niejakim zarządcy Malinowskim. Ojciec Rougier potrzebował do uprawy kokosów pracowników, których w większości sprowadzał z pobliskich wysp Polinezji. Malinowski, który pomagał na Kiritimati Francuzowi najprawdopodobniej przybył z Tahiti. Obie teorie wymagają szerszych badań naukowych. W okresie II wojny światowej, gdy Rząd Vichy współpracował z III Rzeszą, Brytyjczycy odebrali wyspę ojcu Rougier. Stała się ona bazą dla alianckich żołnierzy wysyłanych na wyspy Pacyfiku zajęte przez Japończyków. Okres powojenny na Kiritimati to dalsza dominacja brytyjska. Od roku 1957, w ramach operacji „Grapple”, Wielka Brytania testowała na tym obszarze bomby atomowe. W latach sześćdziesiątych podobne testy, w ramach operacji „Dominic” prowadzili Amerykanie.

Niepodległość Kiritbati uzyskało w lipcu 1979 r. Od tego czasu, jako jeden z najbiedniejszych krajów świata musi opierać się na pomocy międzynarodowej. Wyspa Kiritimati oddalona o cztery tysiące kilometrów od stolicy kraju nie jest priorytetem w oczach rządu. Tym bardziej osada Poland położona na całkowitym uboczu, z dala od lotniska i głównych skupisk ludności na wyspie.